Od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje największa od wielu lat zmiana zasad pisowni ogłoszona przez Radę Języka Polskiego przy Prezydium PAN.
Poniżej opisuję kolejno wszystkie 11 zmian które przygotowała Rada Języka Polskiego, podaję zasady stosowania na co dzień oraz konkretne, obrazowe przykłady zdań — tak, aby redakcje i nauczyciele mogli szybko wdrożyć nowe reguły, a zwykli my mogli wyprzedzić swoje redakcje i nauczycieli w stosowaniu stosownych reguł.
1. Wielka litera w nazwach mieszkańców miejscowości i ich części
Zasada: od 2026 r. nazwy mieszkańców miast, dzielnic, osiedli i wsi piszemy wielką literą.
Przykłady poprawne: Warszawianin, Ochocianka, Mokotowianin.
Wskazówka redakcyjna: w tekstach lokalnych i biogramach stosować wielką literę także w odmianie: Warszawianie, Ochocianki. W miejscach, gdzie wcześniej obowiązywała mała litera, warto dodać krótki przypis lub komentarz redakcyjny dla czytelnika wyjaśniający zmianę.
2. Wielka litera w nazwach obiektów przestrzeni publicznej (z jednym wyjątkiem)
Zasada: pierwszy człon w nazwach obiektów przestrzeni publicznej piszemy wielką literą: Aleja Róż, Plac Zbawiciela, Park Łazienkowski.
Wyjątek: wyraz „ulica” nadal zawsze pozostaje z małą literą w nazwach ulic; prawidłowo: ulica Nowy Świat, al. Jerozolimskie (zachowując przy tym zasady skrótów i interpunkcji).
Wskazówka redakcyjna: w nagłówkach i mapowaniach miejsc zachować spójność — pierwszy człon wielką literą, „ulica” zawsze małą. Uwaga na skróty: al. może być uchwycone przez redakcję jako forma skrócona, lecz zasada wielkiej litery pierwszego członu pozostaje.
3. Wielka litera w nazwach lokali usługowych i gastronomicznych
Zasada: w nazwach lokali (kina, kawiarnie, restauracje, sklepy) każdy wyraz nazwy ma wielką literę; przyimki i spójniki typu u, pod pozostają małą literą.
Przykłady: Kino Atlantic, Kawiarnia Literacka, Restauracja pod Żaglami (tu: pod małą literą).
Wskazówka redakcyjna: w rubrykach „Gdzie zjeść” lub opisach miejsc oznaczać nazwy tak jak nazwy własne — każda istotna część z wielką literą, z wyjątkiem krótkich przyimków/spójników.
4. Wielka litera nazwy produktu / marki również wobec pojedynczych egzemplarzy
Zasada: także odnosząc się do pojedynczego egzemplarza używamy wielkiej litery nazwy marki: czerwony Ford (poprzednio dopuszczalne bywało ford).
Przykłady: biały Samsung, złoty Rolex.
Wskazówka redakcyjna: w tekstach technicznych i recenzjach zachować wielką literę marki; w podpisach zdjęć pamiętać o ALT z nazwą marki (jedno wystąpienie w ALT jako miejsce kluczowe SEO).
5. Łączna pisownia partykuły „nie” z przymiotnikami i przysłówkami
Zasada: „nie” piszemy łącznie z przymiotnikami i przysłówkami: nieadekwatny, niemilszy, nienajlepiej. Brak wyjątków i rozdzielania.
Przykłady: niekorzystny, niedokładnie.
Wskazówka redakcyjna: zaktualizować słowniki redakcyjne i skripty sprawdzające pisownię; w treściach SEO używać łącznej formy — także w metaopisach i nagłówkach.
6. Rezygnacja z łącznej pisowni „-by” i form pokrewnych po spójnikach
Zasada: cząstki warunkowe typu -bym, -byś, -byśmy piszemy oddzielnie, gdy stoją po spójnikach: poprawnie: czy by nie pojechać? (nie czyby).
Przykłady: Zastanawiałem się, czy byśmy mieli czas, Czy by pan chciał kawy?.
Wskazówka redakcyjna: zwrócić uwagę przy edycji dialogów i przykładów mowy potocznej — nowe zasady zmieniają poprzednie zapisane na łączną formę.
7. Zasady pisowni członu „pół-”
Zasada: — w wyrażeniach opisujących stany i czynności: łącznie — półżartem, półczuwał;
— w odniesieniu do osoby: z łącznikiem (odniesienia etniczne/osobowe) — pół-Polka, pół-Francuzka (uwaga na wielką literę członu narodowościowego po łączniku).
Wskazówka redakcyjna: przy tworzeniu nazw własnych i biograficznych stosować zapis z łącznikiem; w opisach sytuacji pozostawać przy formie łącznej.
8. Alternatywna pisownia nazw etnicznych lub potocznych
Zasada: w nieoficjalnych, potocznych nazwach etnicznych dopuszcza się oba warianty: małą lub wielką literę — zapis zależy od kontekstu i preferencji autora.
Przykłady dopuszczalne: kitajec / Kitajec, angol / Angol, żabojad / Żabojad.
Wskazówka redakcyjna: w materiałach publicystycznych i felietonach pozostawić wybór autorowi, lecz w redakcyjnych stylach miej spójne wytyczne (np. decydujemy, czy zawsze stawiamy wielką literę w określonych rubrykach).
9. Pisownia cząstek super-, ekstra-, eko- itp.
Zasada: nowe reguły dopuszczają różne warianty: zarówno łączną jak i rozdzielną pisownię. Obie formy są poprawne: superpomysł lub super pomysł, ekożywność lub eko żywność.
Wskazówka redakcyjna: redakcja powinna opracować regułę wewnętrzną (np. preferować formę łączną w nagłówkach), ale akceptować obie formy w tekstach czytelników i cytatach.
10. Pisownia „niby-” i „quasi-”
Zasada: cząstki niby- i quasi- piszemy łącznie z wyrazami: nibyartysta, quasiromantycznie.
Wskazówka redakcyjna: w nagłówkach i tagach SEO stosować formy łączne; w stylach cytatów pozostawić oryginalny zapis wypowiedzi autora.
11. Nowy kompleksowy dokument „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej”
Zasada: powstał jednolity zbiór zasad ortografii i interpunkcji (po raz pierwszy w takiej formie), który od 1 stycznia 2026 r. stanowi obowiązujący standard i zastępuje wcześniejsze przepisy.
Wskazówka redakcyjna: warto umieścić w zasobach redakcyjnych link do oficjalnego dokumentu RJP i przygotować skróconą ściągę (cheatsheet) dla redaktorów, nauczycieli i szkół.
Okres przejściowy i praktyczne konsekwencje
Nowe reguły ortografii obowiązują formalnie od 1 stycznia 2026 r. — jednak do 2031 r. szkoły i egzaminy będą akceptować zarówno stare, jak i nowe warianty. W praktyce redakcje powinny:
- natychmiast aktualizować wewnętrzne słowniki, szablony i makra sprawdzające pisownię;
- przygotować krótką ściągę dla dziennikarzy i praktyczny FAQ (poniżej zamieszczone);
- ogłosić czytelnikom w miejscu redakcyjnym (np. notka redakcyjna), które warianty redakcja preferuje i od kiedy będzie wymóg zgodności w publikacjach.
Przykłady zdań ilustrujących nowe zasady
- Wielka litera mieszkańców: Na spotkaniu pojawił się znany Warszawianin i kilku Mokotowian.
- Nazwa obiektu i wyjątek „ulica”: Spacerowaliśmy Aleją Róż, a potem skręciliśmy w ulicę Długą.
- Lokale i przyimki: Umówiliśmy się w Kawiarni Literackiej, natomiast spotkanie odbyło się u Księdza Marka.
- Marka i egzemplarz: Kupiłem nowego Forda — czerwony Ford robi wrażenie.
- „nie” z przymiotnikami: To było zachowanie nieadekwatne do tej sytuacji.
- „-by” po spójnikach: Zastanawialiśmy się, czy by nie podjąć próby.
- „pół-” warianty: Półżartem przyznał, że jest pół-Polakiem.
- super/eko warianty: To był superpomysł, a eko żywność zyskuje popularność (oba zapisy dopuszczalne).
- niby/quasi: Był nibyartystą, quasiromantycznym w wyrazie.
opracowanie: Juliusz Bolek (Agencja Informacyjna)