Niechciane pamiątki z wakacji, czyli zasady postępowania po powrocie z egzotycznych podróży

KomarJeśli po powrocie z egzotycznych wakacji masz stany podgorączkowe, gorączkę, biegunkę, skurczowe bóle brzucha, bóle stawów, udaj się jak najszybciej do lekarza i nie zapomnij poinformować go o tym, że spędziłeś wakacje w odległym od Polski miejscu.

W strefie tropikalnej, w krajach mnie rozwiniętych, z racji cieplejszego i bardziej wilgotnego klimatu, a także gorszych lub wręcz – złych – warunków sanitarnych choroby zakaźne są częstsze niż w strefie klimatycznej północnej Europy. Co więcej, z uwagi małą dostępność do szczepień, w krajach tych występują choroby, które w Polsce zostały za pomocą programów powszechnych szczepień wyeliminowane (np. polio) czy też znacznie ograniczone (odra, gruźlica). Turyści ze strefy umiarkowanej, żyjący w lepszych warunkach sanitarnych, są bardziej podatni na choroby zakaźne niż ludność miejscowa.

Większość chorób zakaźnych nabywanych w czasie podróży zagranicznych do krajów strefy tropikalnej charakteryzuje się:

  • gorączką,
  • biegunką,
  • wysypką,
  • objawami grypopodobnymi,

które mogą występować w przebiegu innych powszechnie występujących w Polsce chorób. Wystąpienie podobnych objawów po podróży do tropików, nawet po dłuższym czasie od powrotu (dwa miesiące lub nawet dłużej) może nie być wiązane z podróżą przez pacjenta, a w związku z tym podróż nie wzmiankowana podczas wizyty u lekarza.

Stąd na przykład duża część nieprawidłowo rozpoznanych lub rozpoznanych z opóźnieniem przypadków malarii dotyczyła chorych powracających z krajów tropikalnych w sezonie jesienno-zimowym, a występujące u nich objawy były rozpoznawane początkowo jako objawy infekcji grypopochodnych.

Dlatego dla postawienia prawidłowej diagnozy konieczne jest udzielenie przez pacjenta informacji o pobycie w egzotycznym miejscu!

Skala problemu

Liczba przypadków chorób zawlekanych zza granicy rośnie z uwagi na coraz więcej podróży do egzotycznych krajów. Z danych Urzędu Lotnictwa Cywilnego wynika, że w 2015 roku z Polski do „pozostałych krajów”, czyli poza większością państw europejskich, USA, Kanadą, Izraelem, Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi, poleciało w sumie nieco ponad milion (1 082 024) pasażerów. W roku następnym liczba ta zwiększyła się o pół miliona osób. Co istotne, te statystyki nie obejmują pasażerów lotów czarterowych, a często takimi latają turyści na zorganizowane przez biura podróży dalekie wycieczki.

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny podaje, że w 2015 roku zarejestrowano w Polsce 12 przypadków dengi, a rok później – 41; w 2015 roku zarejestrowano 29 przypadków malarii, a rok później – 38. W tym roku do połowy lipca odnotowano już 43 przypadki zawleczonej malarii.

To malaria jest najczęstszą chorobą zawlekaną z krajów tropikalnych, przy czym obraz kliniczny tej choroby coraz częściej oddala się od klasycznej, którą znamy choćby z literatury przygodowej (nawracająca w regularnych interwałach gorączka), a to może powodować trudności we wstępnym rozpoznaniu.

Eksperci NIZP-PZH wskazują, że w Polsce mamy do czynienia ze stosunkowo wysoką śmiertelnością z powodu tej choroby, a przyczyną tej sytuacji jest najczęściej opóźnienie diagnozy.

W Polsce rejestruje się też zachorowania na zawleczone zza granicy: dengę, dur brzuszny, WZW typu A, odrę, a także choroby występujące endemicznie w różnych krajach.

W Polsce są możliwości rozpoznania i leczenia chorób zawlekanych z tropików – działają nie tylko poradnie i oddziały specjalizujące się w tym obszarze medycyny, ale także oddziały i poradnie chorób zakaźnych w szpitalach w całej Polsce, których specjaliści wiedzą, jak zająć się pacjentem z podejrzeniem choroby zawleczonej zza granicy. W Polsce wykonuje się też badania laboratoryjne wykrywające patogeny i pasożyty z odległych miejsc świata. Ośrodkiem specjalizującym się w tego typu diagnostyce jest Krajowy Ośrodek Medycyny Tropikalnej w Gdyni.

Kluczowa jest jednak informacja od pacjenta o tym, że przebywał w tropikach, dzięki czemu lekarz weźmie pod uwagę opcję, że gorączka, biegunka, ból stawów itp. może mieć swoją przyczynę w chorobie zawleczonej z egzotycznego kraju.

Malaria na świecie

Komórki organizacyjne, zajmujące się leczeniem chorób zakaźnych

Według stanu na koniec II kwartału 2017 r., w Polsce zarejestrowanych jest:

  • 378 poradni chorób zakaźnych, w tym 38 poradni chorób zakaźnych dla dzieci,
  • 98 poradni chorób tropikalnych, w tym 5 poradni chorób tropikalnych dla dzieci,
  • 34 poradnie chorób odzwierzęcych i pasożytniczych,
  • 26 poradni profilaktyczno-leczniczych (HIV/AIDS)

W zakresie leczenie szpitalnego, zarejestrowanych jest:

  • 46 oddziałów chorób zakaźnych, w których jest 1356 łóżek,
  • 6 oddziałów chorób zakaźnych dla dzieci, w których jest 168 łóżek,
  • 51 oddziałów obserwacyjno-zakaźnych, w których jest 1300 łóżek,
  • 13 oddziałów obserwacyjno-zakaźnych dla dzieci, w których jest 365 łóżek,
  • 4 oddziały leczenia AIDS, w których jest 99 łóżek,
  • 2 oddziały chorób tropikalnych, w których jest 48 łóżek.

Liczba specjalistów w dziedzinie medycyny morskiej i tropikalnej oraz w dziedzinie chorób zakaźnych

Według Centralnego Rejestru Lekarzy i Lekarzy Dentystów Rzeczypospolitej Polskiej prowadzonego przez Naczelną Radę Lekarską, liczba lekarzy specjalistów (tj. lekarzy posiadających specjalizację II stopnia lub tytuł specjalisty w danej dziedzinie medycyny):

  • w dziedzinie medycyny morskiej i tropikalnej wynosi 182, w tym 168 lekarzy specjalistów wykonuje zawód (stan na dzień 31 maja 2017 r.). Ponadto 6 lekarzy posiada specjalizację I stopnia w ww. dziedzinie i wykonują zawód;
  • w dziedzinie chorób zakaźnych liczba lekarzy specjalistów wynosi 1149, w tym 985 lekarzy wykonuje zawód oraz 194 lekarzy posiada specjalizację I stopnia, w tym 127 lekarzy wykonujących zawód.

Według rejestru lekarzy odbywających szkolenie specjalizacyjne prowadzonego przez Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, aktualnie szkolenie specjalizacyjne (stan na dzień 12.07.2017 r.) odbywa:

  • w dziedzinie medycyny morskiej i tropikalnej – 5 lekarzy,
  • w dziedzinie chorób zakaźnych – 144 lekarzy.

Aktualnie uprawnienia do prowadzenia szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie medycyny morskiej i tropikalnej posiadają 3 jednostki dysponujące 16 miejscami szkoleniowymi. Natomiast w dziedzinie chorób zakaźnych uprawnienia posiada 75 jednostek szkoleniowych, które dysponują 387 miejscami szkoleniowymi.

Przed wyjazdem

  • Zanim kupisz bilet czy wycieczkę, wejdź na stronę: https://polakzagranica.msz.gov.pl/ i przeczytaj informacje o planowanym celu podróży, w tym m.in. o zalecanych i/lub obowiązkowych szczepieniach w danym kraju.
  • Wybierz się do lekarza i omów wszelkie zagadnienia związane z podróżą najlepiej kilkanaście tygodni przed podróżą.
  • Sprawdź, czy nie brakuje Ci szczepień; np. spróbuj sobie przypomnieć, kiedy ostatnio szczepiłeś się przeciwko tężcowi, czy zaszczepiony jesteś dwoma dawkami szczepionki przeciwko odrze.

Listę punktów szczepień, w których można się zaszczepić przeciwko chorobom występującym w tropikach znajdziesz pod adresem: https://gis.gov.pl/images/ep/so/wykaz_punkt%C3%B3w_2017_%C5%BC%C3%B3%C5%82ta_gor%C4%85czka.pdf

  • Jeśli jesteś w ciąży, rozważ, czy podróż do egzotycznych krajów jest dobrym pomysłem w czasie oczekiwania na dziecko. Podobnie – jeśli masz małe dziecko, rozważ wszelkie „za i przeciw” egzotycznej podróży z maluchem.

W czasie podróży

  • Nie jedz surowych warzyw, surówek, owoców, których nie da się obrać ze skórki
  • Pij wyłącznie wodę z pewnego źródła – np. szczelnie zakapslowaną
  • Nie chodź boso
  • Nie jedz lodów, drinki i napoje pij bez lodu
  • Nie kąp się w jeziorach czy rzekach – to naturalne siedliska pasożytów
  • Używaj repelentów, po zmroku zakładaj odzież z długimi rękawami i nogawkami, śpij pod moskitierą.

Trzy mity w kontekście chorób zawlekanych z tropików

  • Trzeba codziennie pić mocny alkohol – on „wybije” zarazki, które dostaną się do przewodu pokarmowego.

Alkohol jest środkiem dezynfekcyjnym, ale nie działa w ten sposób „od środka”. Zwróć uwagę, że biegunki i zatrucia pasożytami czy pierwotniakami zdarzają się pomimo obecności kwasu solnego w żołądku.

  • Jadę tylko na dwa tygodnie i nie będę mieszkać w dżungli, więc nie muszę stosować profilaktyki antymalarcznej.

Komarów przenoszących malarię jest na pewno więcej na terenie dżungli, ale nie ma dla nich przeszkód, by szukać żywiciela nawet w nowoczesnych hotelach w miastach. Zastanów się, czy warto ryzykować.

  • Nie ma sensu szczepić się przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby, skoro stosunkowo krótki urlop spędzę w ośrodku turystycznym i będę jadł tylko w hotelu.

Nie masz gwarancji, że personel tego hotelu przygotowujący posiłki, dba o higienę. Zastanów się, czy warto ryzykować.

Więcej informacji o zagadnieniach poruszanych podczas konferencji znajdziesz na stronie portalu Serwis Zdrowie – www.zdrowie.pap.pl . Z portalu można BEZPŁATNIE pobierać wszystkie artykuły, rysunki, zdjęcia, infografiki i filmy.

Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016-2020.

One Response to Niechciane pamiątki z wakacji, czyli zasady postępowania po powrocie z egzotycznych podróży

  1. Renn napisał(a):

    Witam ciekawa jestem gdzie w Warszawie można pójść i przebadac się tak po prostu po podróży.z Wietnamu Czy to do lekarza rodzinnego czy gdzieś indziej?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *